98 lat temu, 21 czerwca 1918 roku zmarł Edward Abramowski

Był jedną z najważniejszych postaci w historii polskiej lewicy. Urodzony w 1868 roku w zamożnej kresowej rodzinie szlacheckiej i dorastający w Warszawie Abramowski w 1889 roku wstąpił w szeregi Polsko-Socjalnej Rewolucyjnej Partii „Proletariat”. Nie akceptując części programu „Proletariatu”, Abramowski założył własne ugrupowanie o nazwie Zjednoczenie Robotnicze.

W 1892 roku wziął udział w zjeździe paryskim, gdzie powołano do życia Polską Partię Socjalistyczną. W następnych latach Abramowski poświęcił się działalności naukowej. Zajmując się historią, socjologią oraz psychologią wypracował własne, oryginalne koncepcje ideowe. Odszedł od marksizmu, pozostał jednak lewicowcem. W tym okresie opublikował takie dzieła jak “Podstawy psychologiczne socjologii”, “Zagadnienia socjalizmu” oraz “Socjalizm a państwo”, w których przedstawił swoje poglądy. Zakładał, że jakakolwiek trwała pozytywna zmiana społeczna, która mogłaby doprowadzić do obalenia wyzysku i zaprowadzenia prawdziwej równości, nie będzie możliwa bez przewrotu w świadomości społecznej i przyjęcia nowych wartości.

Po rewolucji 1905 roku idee te zebrał w programie kooperatyzmu. Alternatywą dla opresyjnych instytucji państwowych w zaborze rosyjskim oraz opartej na wyzysku gospodarki kapitalistycznej miały stać się zakładane oddolnie stowarzyszenia, przejmujące coraz więcej zadań i powoli wypierające istniejący system. Podstawową organizacją tego typu powinna być kooperatywa spożywcza. Dzięki niej ludzie mogliby wspólnie kupować żywność z pominięciem handlowych pośredników oraz gromadzić kapitał potrzebny do rozwoju dalszej działalności. Kooperatyzm jednak nie miał się ograniczać wyłącznie do czynności czysto ekonomicznych i materialnych. Celem działalności dobrowolnych stowarzyszeń miało być wychowanie nowego, wyzbytego egoizmu człowieka.

Edward Abramowski jest uznawany za pioniera polskiego ruchu spółdzielczego. Razem z takimi postaciami jak Romuald Mielczarski, Stefan Żeromski i późniejszy Prezydent RP Stanisław Wojciechowski brał udział w pracach Towarzystwa Kooperatystów. Angażował się też w inne działania na rzecz rozwoju samoorganizacji społecznej – kół samokształceniowych, kas pożyczkowych, bibliotek czy promujących wzajemną pomoc Związków Przyjaźni.

Po okresie zapomnienia myśl Abramowskiego, odżyła w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Odwoływały się do niej takie postaci opozycji demokratycznej jak Jan Józef Lipski oraz Jacek Kuroń, którzy inspirowali się jego dorobkiem tworząc programu KOR-u oraz pierwszej „Solidarności”.

Edward Abramowski jest autorem, którego współczesna, demokratyczna lewica nie może pomijać. Przypomina on bowiem, że każda prawdziwa zmiana społeczna wymaga aktywnego zaangażowania jak największej liczby ludzi, a nawet najlepsze reformy legislacyjne nie mogą się udać bez czynnego udziału społeczeństwa. Przypomina on także o tym, że zmiana społeczna ma charakter etyczny, a reformy nie są celem samym w sobie, tylko mają służyć zbudowaniu lepszego i sprawiedliwszego świata.

SHARE IT: Facebook Twitter Pinterest Google Plus StumbleUpon Reddit Email

Komentarze

You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>